Grietje M. Hoogland

Velen zullen zich het moment in 2006 herinneren dat Pixar overgenomen werd door Disney. Men maakte zich zorgen over de toekomst van Pixar: zou dit bedrijf zijn eigen identiteit kunnen behouden, of zou het veranderen in een tweede Disney, met haar sprookjesverfilmingen als ‘Sneeuwwitje’ (1936) en ‘De Kleine Zeemeermin’ (1989), stereotypen en typische grote ogen? Nu, tien jaar en acht Pixar featureslater, is het tijd om de balans op te maken. Hoeveel van de stilistische kenmerken van Disney heeft Pixar overgenomen?

Grote ogen, liedjes en stereotypen

Maar wat zijn eigenlijk die typische kenmerken van Disney? Na veel lees- en kijkwerk kwam ik uit op 9 eigenschappen:

1. Antropomorfie: vermenselijkte dieren, planten en objecten
2. Versimpeld ‘goed versus kwaad’, goed overwint altijd
3. Eigen interpretatie van bestaande sprookjes en geschiedenissen
4. Sentiment oproepen door middel van grote ogen
5. Mooie protagonisten versus lelijke slechteriken/antagonisten
6. Stereotypering van etnische minderheden en van geschiedenis
7. Musicalliedjes
8. Verheerlijking van de underdog en ‘primitieve’ culturen
9. Genderstereotypering: de afwachtende ‘prinses’ versus de initiatief nemende ‘prins’

De eerste eigenschap heb ik gelijk weer laten varen, omdat Pixar zelf ook veel antropomorfe karakters heeft: de poppen in ‘Toy Story’ (1995), de insectenwereld in ‘A Bug’s Life’ (1998), de monsters onder het bed in ‘Monsters Inc.’ (2001). Verder hebben de zeven films die Pixar uitbracht voor 2006 (en die overigens al gedistribueerd werden door Disney) hier en daar al wat van de overige acht kenmerken. Zo heeft ‘A Bug’s Life’ een sterk underdogverhaal van mieren versus brute sprinkhanen, heeft superheldenfilm ‘The Incredibles’ (2004) een goed versus kwaad thema en wekken de grote ogen van clownvis Nemo in ‘Finding Nemo’ (2003) veel sympathie op. De vraag is dus: hoeveel váker komen Disneykenmerken voor in vergelijking tot de films van voor de overname?

Pixar na Disney

Kijkend per film is er geen pijl op te trekken: ‘Toy Story 3’ (2010) is super on-Disney, terwijl ‘Brave’ (2012) een echte Disneyfilm lijkt met de grote ogen van heldin Merida, de stereotypering van de Schotse geschiedenis en genderstereotypering van Merida die uitgehuwelijkt wordt. Per Disneykenmerk is veel meer te zeggen: waar voorheen het underdogthema af en toe voorkwam in Pixar features, hebben na de overname van Disney bijna alle films dit thema. Voorbeelden hiervan zijn ‘Ratatouille’ (2007), over een jongen die niet kan koken en in een restaurant wil werken, en ‘WALL-E’ (2008) over een robot die de troep van de mensheid mag opruimen. Ook de zoete sentimentogen lijken met onder andere ‘Brave’ en ‘Inside Out’ (2015) iets meer voor te komen dan voorheen, maar niet heel sterk. De overige kenmerken komen, net als voor 2006, sporadisch voor en kunnen dus niet als invloed van Disney worden gezien.

Opvallender is eigenlijk dat Pixar zijn eigen karakter heel sterk behouden heeft, door de continue vernieuwing in 3D-animatie door te zetten en de originele invalshoeken te behouden. De film ‘Inside Out’, waarin de emoties van een meisje gepersonifieerd zijn, is hier een meesterlijk voorbeeld van. Duidelijk is dat Pixar zijn eigen verhalen blijft vertellen en dit op eigenzinnige wijze zal blijven doen. Sterker nog: het lijkt alsof Disney meer overgenomen heeft van Pixar: de laatste Disneyfilms komen los van genderstereotypen en sinds de overname van Pixar werkt Disney ook met 3D. Een interessantere vraag is dus eigenlijk: in hoeverre is Disney eigenlijk beïnvloed door Pixar sinds de overname? Benieuwd? Lees het volgende maand in mijn nieuwe animatiecolumn.

Dit artikel verscheen in november 2015 op cultuurwebsite CLEEFT.