Grietje M. Hoogland

Een mannetje met een hoge stem in een paars schaatspak, dat bizarre avonturen beleeft en regelmatig uit verbazing “Sapperedosio!” roept. Liefhebbers weten meteen waar het over gaat: het VPRO-programma Purno de Purno. Deze jeugdserie, die inmiddels een cultstatus heeft verworven, liep – met lange tussenpozen – van 1989 tot 2007, en was erg controversieel vanwege de vele seksreferenties die in elke aflevering zitten. Dat riep al snel de vraag op of Purno de Purno wel geschikt is voor kinderen: hoever kan je eigenlijk gaan op het gebied van seks in een tv-serie voor kinderen?

Wie is Purno de Purno?

Purno deed zijn intrede op de Nederlandse televisie in het informatieve programma De Toren van Pizza’s (VPRO, 1989-1990). Het programma was wat droog, en Marcus Vlaar, Hans Wessels en Michael Bas, toen net afgestudeerd aan de Rotterdamse kunstacademie en de Hilversumse Academie voor Beeld- en Mediatechnologie, werden gevraagd om het programma wat op te luisteren met animaties. Met drie aftandse Amiga spelcomputers gingen ze aan de slag en ontwierpen het pixelige paarse mannetje Purno.

Kort daarna, in 1992, mocht het drietal een op zichzelf staande serie maken rond het personage Purno. Zes afleveringen van 10 minuten waren het resultaat, en het werd een van de eerste volledig computergeanimeerde televisieprogramma’s in Nederland. De resolutie van 320×256 pixels en de beperkte hoeveelheid kleuren (er waren maar 32 kleuren voorhanden), zorgden voor een hele kenmerkende stijl. In de eerste serie gaat Purno de ruimte in om de schoonheid van een prinses te redden, en hij maakt kennis met personages als Pedo de Postbode, Koning Purschuim en De Kietelaar. Blote borsten en piemels worden niet geschuwd en niks lijkt te gek in deze serie. De seizoenen erna hebben minder narratieve samenhang, maar behouden de personages en typerende stijl.

Seksgrappen voor kinderen

De Nederlandse televisiegeschiedenis heeft dus veel te danken aan de makers van Purno de Purno, maar tegelijkertijd werd het programma ook verguisd. Vele ouders van jonge televisiekijkers schreven boze brieven naar de VPRO, omdat het programma ook door de kleintjes gezien werd. Ook nu is Purno nog controversieel: op YouTube staan de afleveringen achter een 18+ muur. Volgens Vlaar en Wessels zien kleine kinderen er echter helemaal niks seksueels in, omdat zij daar nog niet mee bezig zijn. Als ze groter worden, zo rond de 10 jaar, dan gaan ze beseffen dat Kietelaar staat voor kittelaar, en “kunnen ze er nog een keertje om lachen”.

YouTube is natuurlijk een Amerikaans bedrijf: gaan Amerikanen niet gewoon anders om met seks dan wij? Dat is waar, getuige de Nederlandse filmgeschiedenis, die rijkelijk gevuld is met naakt en seks, zoals bijvoorbeeld de films van Paul Verhoeven. Maar televisie werkt anders. Het feit dat de televisie rechtstreeks beelden de huiskamer van Nederlandse gezinnen inzond, gaf omroepen het morele besef dat alles wat ze uitzonden educatief, informatief of toch in elk geval degelijk moest zijn. Zeker waar het kinderen aangaat werd er in Nederland flink op los betutteld: in de jaren vijftig en zestig zie je vele lieve dames knutselen en spelletjes doen met kinderen in de studio. Hoewel er ook vele spannende en leuke programma’s voor kinderen zijn gemaakt, nodigde het omroepbestel niet uit om de grenzen van het toelaatbare op te zoeken.

In de jaren zeventig komt daar voorzichtig verandering in. Ome Willem vraagt kinderen in de studio: “Lust jij ook een broodje poep?” (VARA, 1974-1990), en er verschijnen ook mondjesmaat programma’s als Open en Bloot (VARA, 1974-1975), waarin seksuele voorlichting wordt gegeven aan jongeren. Toch werd Purno de Purno in 1989 nog steeds als enorm grensoverschrijdend ervaren. Misschien omdat het educatieve of informatieve aspect helemaal weg is, of omdat het programma überhaupt geen besef van grenzen lijkt te hebben. Maar dat besef was er wel degelijk. Hans Wessels zegt in een interview met Vice: “Je had toen ook van die series op Fox Kids en Telekids waarin planeten met elkaar gingen vechten, met slechteriken en helden. Heel fascistisch allemaal. Dat vonden wij veel slechter voor kinderen. In Purno zit vrijwel geen geweld.”

Hoever kan je gaan op het gebied van seks in een tv-serie voor kinderen? Volgens Vlaar en Wessels dus heel ver, omdat in tegenstelling tot geweld, seks volledig aan kleine kinderen voorbij gaat. Die kleine kinderen zijn inmiddels dertigers, en het lijkt er inderdaad op dat zij niet beschadigd zijn geraakt door het kijken naar Purno de Purno. Ikzelf ben zo’n dertiger die inderdaad als kleuter niks snapte van Purno, terwijl mijn 5 jaar oudere broer in een deuk lag. Vrienden die ik ernaar vraag hebben soortgelijke herinneringen. Dat is nog niet statistisch genoeg, maar het wordt wellicht wel tijd om iets van de angst voor sekshumor in kinderprogramma’s te laten varen: ouders lijken veel meer problemen te hebben met Purno de Purno dan de kinderen zelf. Hopelijk gaat Purno de Purno niet alleen de geschiedenisboeken in als controversieel programma, maar ook als een van de eerste computergeanimeerde programma’s in Nederland, en als programma dat volledig begreep wat vroege pubers grappig vinden.

Dit artikel verscheen in oktober 2017 in Aether.