Grietje M. Hoogland

Het is alweer bijna Dodenherdenking en Bevrijdingsdag, het moment in het jaar dat we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdenken en vieren dat wij in vrijheid kunnen leven. Opvallend is dat 70 jaar na de bevrijding nog steeds jaarlijks films uitkomen over de Tweede Wereldoorlog. Op dit moment draaien Suite Françaiseen Phoenixin de bioscoop, beide films die het oorlogsgeweld tonen aan de hand van een persoonlijk drama. Suite Française gaat over een Franse vrouw die verliefd wordt op een Duitse soldaat die bij haar intrekt in het Franse dorpje waar zij woont. Phoenix gaat over een vrouw die het concentratiekamp heeft overleefd, en na een gezichtsreconstructie op zoek gaat naar haar echtgenoot die haar niet meer herkent.

Direct na de oorlog

Suite Françaiseen Phoenixzijn de nieuwste films in een reeks van persoonlijke drama’s. Direct na de Tweede Wereldoorlog was dit echter geen gebruikelijke vorm om de oorlog te verbeelden. Films uit de jaren vijftig tot zeventig, zoalsThe Bridge on the River Kwai (1957), The Longest Day (1962) en A Bridge Too Far (1977) laten het militaire geweld zien en maken een helder statement over wie goed waren en wie fout: de geallieerden tegen de nazi’s. Maar vanaf de jaren tachtig krijgt het persoonlijke verhaal meer aandacht binnen dit genre. Le dernier métro (1980) van François Truffaut gaat bijvoorbeeld over de vrouw van een Joodse theatereigenaar die tijdens zijn afwezigheid het theater moet runnen. Films als Sophie’s Choice (1982), en later La Vita é Bella (1997) en The Pianist (2002) zetten deze nieuwe trend door, en leggen de nadruk op een persoonlijk verhaal binnen het oorlogsgeweld, waarmee het menselijke aspect pijnlijk zichtbaar wordt.

Het persoonlijke oorlogsdrama

De laatste jaren is deze vertelvorm meer regel dan uitzondering. In 2008 kwamen The Reader en The Boy in the Striped Pyjamas uit, beide krachtige boekverfilmingen over een vriendschap die ‘goed’ en ‘slecht’ door elkaar laten lopen. Duidelijk wordt dat goed en kwaad niet zo zwart-wit in te delen valt, ook aan de kant van de nazi’s. De afgelopen twee jaar zien we dit ook in films als The Book Thief (2013), waarin een meisje tijdens de oorlog boeken steelt en deelt met anderen, en The Wind Rises uit hetzelfde jaar, over een vliegtuigontwerper die toeziet hoe zijn ontwerpen, voor hem symbolen voor vrijheid, worden ingezet voor oorlogsgeweld. In 2014 kwam onder andere Unbroken uit (regie door Angelina Jolie), over een Olympisch atleet die als Amerikaanse militair gevangengenomen wordt, en The Imitation Game, over het leven van Alan Turing die tijdens de Tweede Wereldoorlog de Enigmacode kraakte. Al deze verschillende persoonlijke verhalen laten zien dat er vele invalshoeken zijn die meer laten zien over de invloed van de oorlog op gewone mensen.

Nu de Tweede Wereldoorlog verder in het verleden ligt zijn er steeds minder mensen die deze oorlog persoonlijk hebben meegemaakt. Daardoor is het benadrukken van goed en kwaad nu niet meer zo van belang: dat weet iedereen inmiddels. Veel belangrijker is om niet te vergeten wat een verschrikkelijke oorlog dit is geweest. Het persoonlijke drama voorziet hierin door nuances bloot te leggen, en gelijkertijd het leed van gewone mensen zichtbaar en voelbaar te maken.

Dit artikel verscheen eind april 2015 op cultuurwebsite CLEEFT.