Grietje M. Hoogland

Zaterdag 22 september is het zover: dan heropent Koningin Beatrix officieel het Stedelijk Museum Amsterdam. Het museum, dat acht jaar lang gesloten is geweest voor renovatie, is dan vanaf zondag weer voor het publiek toegankelijk. Wij konden gisteren echter al een paar uurtjes binnen kijken op de persvoorbezichtiging. En het is indrukwekkend.

Oud
Het gebouw van het Stedelijk heeft met de nieuwbouw nu voor het eerst de entree aan het Museumplein. Dat heeft als nadeel dat het historische gebouw daardoor verscholen lijkt te gaan achter de ‘badkuip’, zoals de nieuwbouw genoemd wordt. Maar dat neemt niet weg dat er respectloos met het oude gebouw omgegaan is: het oude gebouw is vanuit de nieuwe entreehal nog steeds goed te zien, en is heel mooi in ere gehouden.

In het oude gebouw bevindt zich ook de oude kunst. Al is oud eigenlijk niet het goede woord: er is al sinds het ontstaan van het museum alleen ‘hedendaags’ werk aangekocht, dus oudere werken dan van circa 1850 zijn er niet te vinden. Topstukken die onder andere door de vooruitstrevende directeur Willem Sandberg direct na de oorlogsjaren zijn aangekocht, zijn voor het eerst in vaste opstelling te bewonderen. Vertrouwde beelden van Andy Warhol, Barnett Newman, Wassily Kandinsky, Malevich en Picasso krijgen allemaal de aandacht die ze verdienen. En ook grootheden van eigen bodem hebben een prominente plek, waaronder Jan Sluijters, Piet Mondriaan, Gerrit Rietveld en ook Karel Appel, die in de jaren vijftig zelfs een hele kamer in het oude gebouw heeft beschilderd. Ook zijn de affiches van Cassandre, en van Sandberg zelf, zeker de moeite waard om te bekijken. Kortom: een wervelwind van beelden, en een feest van herkenning.

Nieuw
Hoewel het voor sommigen misschien even slikken is, blijkt eigenlijk al snel dat die grote badkuip van binnen niet zoveel verschilt van de oudbouw. Het nieuwe gedeelte is groot, licht, en volledig in dienst van de kunst, net als het oude gebouw. De overgangen tussen oud en nieuw zijn heel naturel, met uitzondering van de spectaculaire gele roltrap die oud en nieuw verbindt.`

Hoewel er volgens mij (want zo onduidelijk zijn die verschillen dus) ook ‘oud’ werk in het nieuwe gedeelte is en nieuw werk in het oude gedeelte, zijn het nieuwe werk, evenals de wisselende tentoonstellingen met name in het nieuwe deel te zien. Zo is er de nieuwe tentoonstelling Works in Place, waarin kunstwerken centraal staan die de ruimte (hier dus de tentoonstellingsruimte) meenemen in het kunstwerk zelf, of er vragen over stellen. Een gigantisch werk dat hele gangen van het museum bedekt is ‘Past / Present / Future’ van Barbara Kruger. Ze is bekend van haar kunstwerken met maatschappijkritische teksten, en hier zijn de teksten zo groot opgeblazen dat je alleen nog maar kleine stukjes kan lezen van wat er staat. Het verandert de openbare ruimte in een leus, maar wat voor leus, daar komen we niet helemaal achter.

Een ander werk dat ik er graag wil uitlichten vanwege haar actualiteit is ‘Osama’ van Marlene Dumas. Ze beeldt Osama Bin Laden af als een gewone, bijna vriendelijke man, wat erg confronterend is. ‘Osama’ is te zien samen met een hele reeks Arabische jonge mannen, die Dumas allen heeft geportretteerd. Sommigen van hen zijn zelfmoordterroristen, en sommigen zijn onschuldige jongens die bij haar in de buurt wonen. Doordat het verschil niet te zien is word je gedwongen om je vooroordelen bij te stellen en na te denken over het beeld dat we hebben van Arabische jonge mannen.

Tot slot is er nog de tentoonstelling Beyond Imagination, waarin het Stedelijk laat zien dat ze goed zijn in het signaleren van nieuwe kunst, net als Sandberg dat destijds zo goed kon. Veel installatiewerk, maar ook video-installaties en foto’s zijn te zien in deze ruimtes. Vooral de video ‘Rituals’ van Julika Rudelius, over de reactie van minderheidsgroepen op het opkomend kapitalisme in China, en ‘Dyptich’ van Fiona Tan, die de ontwikkeling van tweelingen over vijf jaar vastgelegd heeft, vond ik erg interessant.

Het nieuwe Stedelijk is een lust voor het oog, en nog steeds een grote vernieuwer in de kunstwereld. Absoluut een must om te gaan zien dus!

Tekst: Grietje Hoogland voor Online Galerij, 19 september 2012