Grietje M. Hoogland

Een interessante ontwikkeling in het Centraal Museum Utrecht. Tussen de Renaissance, Barok en vroegmoderne kunst is daar ineens een tentoonstelling met hedendaagse kunst: Ontplofte blik. Vijf kunstenaars uit Nederland en Duitsland die nog niet bij het grote publiek bekend zijn: William Engelen, Wolfgang Flad, Ab van Hanegem, Joris van de Moortel en het duo Driessens & Verstappen, kregen in dit historische museum de kans om hedendaagse ontwikkelingen te laten zien.

Wisselwerking

In tegenstelling tot wat ik dacht: dat deze tentoonstelling te maken zou hebben met een ontploft verfblik, of onze blik op kunst of iets in die trant, komt de titel van het Engelse ‘exploded view’: een type constructietekening dat van een apparaat wordt gemaakt om vele details zichtbaar te maken. Alle losse onderdelen worden uit elkaar getrokken zodat je goed kan zien hoe het apparaat eruit ziet, en hoe het werkt. Deze tentoonstelling zou een ‘exploded view’ moeten zijn van de kunstenaars en kunstwerken, die op elkaar reageren, in elkaar grijpen en een samenwerkend geheel zijn.

Zo is er Joris van de Moortel: hij maakt installaties met muziekinstrumenten die hij ook voor performances gebruikt. Op het moment dat ik daar was, was er echter geen performance bezig. William Engelen werkt ook met muziek, maar anders: hij maakt muziekcomposities, en schrijft ze op met een eigen, visueel notatiesysteem. Vormen op papier: strak, grillig, hoekig, rond, gaan samen met geluiden die diezelfde kwaliteit hebben. Met een koptelefoon op en een partituur voor je neus begin je te begrijpen hoe geluid en beeld voor hem op elkaar aansluiten.
Ab van Hanegem zoekt ook naar een andere notatie, maar dan voor het schilderen van perspectief. Hij gaat met verschillende theorieën aan de slag om tot nieuwe perspectivische principes te komen, in plaats van het al te bekende lijn- en puntperspectief. Sommige schilderijen zijn daarin beter gelukt dan anderen, maar spannend is deze visie zeker.
Heel bijzonder was het duo Driessens & Verstappen, dat natuurlijke processen nabootst. In een grote kijkkast met zand en wind is bijvoorbeeld een woestijn gesimuleerd, waarin je natuurlijke verschijnselen kan zien, tot gevaarlijke miniatuurzandstormen aan toe. Ook hebben ze druppelinstallaties aan het plafond gehangen waaruit bijenwas naar beneden druppelt, waardoor tijdens de tentoonstelling verschillende stalagmieten ontstaan. Dit werk lijkt verwantschap te hebben met het organische van Wolfgang Flad, die door vooroorlogse avant-gardekunst geïnspireerde sculpturen van rommel maakt. Deze fantastische objecten zijn organisch en open van structuur. Er doorheen lopend verandert het continu van vorm.
Explosie

Een ‘exploded view’ is “gefragmenteerd en meer dimensionaal”, wordt op de website van het Centraal Museum uitgelegd. Net als de tentoonstelling zelf, die gefragmenteerd is door de verscheidenheid aan kunstenaars, maar samen een nieuwe dimensie zou moeten geven. En inderdaad lijken alle kunstenaars bezig te zijn met het uitdiepen van een nieuwe dimensie van kunst: een ander perspectief, een nieuwe muzieknotatie, of kunst als organisch proces. Echter, deze op zichzelf interessante zoektochten komen in de tentoonstelling niet helemaal samen tot een geheel, waardoor de analogie met een ‘exploded view’ maar gedeeltelijk aanwezig is. Een ‘exploded view’ van een apparaat is gefragmenteerd, met als doel de functie van het apparaat beter te begrijpen. Wat is in deze tentoonstelling de functie van het totaal? Ook in de werken waarmee de kunstenaars op elkaar reageren zag ik niet meer dan een poging om de tentoonstelling tot een geheel te brengen.

Dat neemt niet weg dat de individuele kunstenaars prachtig werk laten zien, en relevante aspecten van kunst onder de loep nemen, wat een heel waardevol gegeven is. Ik hoop op meer van deze verfrissende kunstenaars in het Centraal Museum.

Tekst: Grietje Hoogland voor Online Galerij, 28 augustus 2012